پیش از هر چیز بدانیم که تلفظ درست نام این شهر کِرماشان است نه کرمانشاه و هنوز هم سالخوردگان و آنانی که کردی را شیوا و رسا بر زبان می آورند بدین شهر کرماشان می گویند و کرماشان نیز در اصل « کِرماچان » بوده و « کرماشان » گونه فرسایشی ِ « کرماچان » است . برخی نیز می پندارند ریشه ی این نام « کرمانجان »  است . کرمانج نام کردهای ترکیه ، بخشی از عراف و نیز کردهای سوریه و کردهای شمال خراسان و بخشی از جمهوری ترکمنستان و گروهی نزدیک دماوند است است. اما خوب است بدانیم کردی کرمانجی با کردی جنوبی ( یعنی کردی ایلام و کرمانشاه و لکی در لرستان و جنوب استان همدان)  بسیار فرق دارد . کرماشان در متون اسلامی و عربی قَرمَسین و قِرماسان آمده و نگاهی به قرماسان و قرمسین نشانگر همان کرماشان است .کرماشان یعنی سرزمین رعایا . دیار کشاورزان . الف و نون آخر این نام نشانه ی نسبت است . نام قدیم کرمانشاه کرماچان بوده به معنی سرزمین مردم کشاورز اما به دلیل تلفظ چ در عربی آن را کرماشا خواندن ولی متاسفانه الان آن را کرمانشاهان که نامی اشتباه است تلفظ می کنند مثلا شهر کنگاور کنگ به معنای قلعه و کلمه ور به معنای جلو که می شود قلعه جلویی یا ماهیدشت = مایشت ما= ماد و یشت = سرود ==> سرود ماد نژاد :   اگر چه اظهار نظر درباره نژاد کرد ، کاری بس دشوار است ولی به نظر می رسد کردهای کرمانشاه ، همچون کردهای کردستان آریایی تبار و از ساکنان قدیم فلات ایران می باشند . این قوم یکی از شعبات نژاد آریایی است که از هزاره دوم پیش از میلاد وارد ایران شدند و در کوه های زاگرس سکنی گزیدند . کردها مردمانی ایرانی تبارند که زبان ، فرهنگ و آداب و سنن آنان در ارتباط و پیوند با دیگر مردمان در قلمرو زیست اقوام ایرانی است . در اسناد سومری و آشوری از بخشی از اقوام ساکن در سرزمین کوهستانی شرق آشور ، شمال شرق و شرق بین النهرین و سرزمین سومر به نام کرتی یا گودی و کارتی و کارد نام برده اند و در منابع ارمنی واژه کردوخ بر اینان اطلاق شده است . در آثار یونانی سده چهارم پیش از میلاد صریحاً به واژه کردوخی اشاره شده که محققین معتقدند کردوخی که با کردها ارتباط نژادی داشته اند . از زمان هخامنش تا دوره پس از اسلام اینان به نام « کورد » و « کرد » نامیده شده اند . زبان گویش   زبان اهالی کرمانشاه کردی است ، زبان کردی خویشاوند نسبی زبان فارسی است زیرا اشتراک قواعد دستوری و ذخیره لغوی زبان های ایرانی نتیجه خویشاوندی نسبی آنها است . زبان کردی که شاخه ای از زبان شمال غربی ایرانی میانه است به علت داشتن ادبیات مکتوب اهمیت خاصی دارد . با این حال نفوذ زبان های دیگر در این زبان قابل توجه است . زیرا از زبان های عربی ، ارمنی ، ترکی و فارسی لغات بسیار در آن راه یافته است . سابقه تاریخی کردها و پراکندگی آنان موجب پیدایش گویش های بیشماری شده است که از جمله آنها عبارتند از : 1.      گویش کردی کلهری: این گویش کردی بیشتر در میان افراد کلهر مورد استفاده واقع می شود و مناطقی که تقریباً با این گویش سخن می گویند شامل ایلات زنگنه ، سنجابی ، احمدوند ، بهتوری ، نانکلی ، پایروندها ،‌اهالی قصرشیرین ، سرپل ذهاب ، قلخانی ، کرندی ، قلعه زنجیری های ساکن کرمانشاه ، صحنه و مردم دینور است . با این تفاوت که تلفظ و لغات مردم کلهر اصیل‌تر و در سایر نقاط با توجه به همجواری با گویش های دیگر کلمات تغییر یافته است . 2.      گویش کردی اورامی: اکثر مردم دو ایل بزرگ لهونی در منطقه اورامان جنوبی در کرمانشاه و همچنین طوایف اورامان تخت و اورامان رزاب در حوالی کردستان و نیز ایل بزرگ باجلان که تعدادی از آنها در دشت ذهاب و بسیاری در حوالی خانقین زندگی می کنند . چندین روستا در منطقه گوران و تمامی مردم کندوله در دینور به این گویش تکلم می کنند . 3.      گویش کردی سورانی: طوایف متعدد جاف جوانرود و تعدادی از طوایف مهاجرگوران ، مردم دشت ذهاب و جیگیران ، سراسر بخش روانسر و تیره هایی از اهالی سنجابی با این گویش سخن می گویند . این گویش شیوه ساده ای از کرمانج است . 4.      گویش لکی: اهالی هرسین ، طوایف کاکاوند ، بالاوند ، جلالوند و عثمان وند به این گویش تکلم می کنند . این گویش آمیخته ای از گویش کردی کلهری و لری است . همچنین لغاتی از گویش اورامی نیز دارد . علاوه بر گویش های کردی ، مردم کرمانشاه به زبان فارسی کرمانشاهی و مردم سنقر به زبان ترکی تکلم می کنند . لهجه فارسی کرمانشاهی خاص این دیار است . این لهجه از لحاظ ضرب المثل غنی است و واژگان کردی دگرگون شده با پرداخت در جملات فارسی کرمانشاهی ، جان می گیرد و کاربرد می یابد کرمانشاه و احترام شاهان بزرگ ایران به آن مورخان در دامنه کوه طاق بستان از شهری باستانی به نام گبادنه نام آورده اند . در روزگار ساسانیان شاهنشاهان ایران توجه بسیاری برای کرمانشاه قائل بودند و کرمانشاه شبه پایتخت امپراتوری ایران به حساب می آمده است . در پیش از ساسانیان هم هخامنشیان احترام خاصی برای این شهر باستانی آریایی قائل بوده اند . تمامی آثاری که دهها شاهنشاه ایران محل آن را در کرمانشاه انتخاب نموده اند حکایت از این جریان دارد . پادشاهان ماد ( بیستون ) - داریوش بزرگ ( بیستون ) - شاه گودرز ( بیستون  ) - بلاش اشکانی (بیستون ) - میترادات دوم اشکانی ( بیستون ) - خسرو پرویز ساسانی و اسب شبدیزش ( طاق بستان ) -  اردشیر دوم ساسانی ( طاق بستان ) - یزدگرد ساسانی ( طاق گرا و قلعه یزدگرد در کوههای زیبای دالاهو ) - قباد اول ساسانی ( طاق بستان ) پادشاهان امپراتوری اشکانی ( معبد بزرگ آناهیتا کنگاور ) و . . . همگی مشهور ترین آثار ایران است که در کرمانشاهان قرار دارد . جدای از آنکه شکارگاهای بسیاری از شاهان ایران نیز در این سرزمین بوده است . در کتب اسلامی به کرات آمده است که شاه خسرو انوشیروان دادگر دراطراف طاق بستان قصرهای باشکوهی بنا کرده است که از امپراتور چین و قیصر روم در آنجا پذیرایی میکرده است . خسرو پروزیز نیز در این منطقه باغ ییلاغی بزرگی بنا نمود که به باغ قصور و عمارت عالیه نام گرفته بود . داریوش بزرگ شاهنشاه مقتدر جهان آن روزگار علاوه بر آثار جهانی اش در بیستون جاده ای بین المللی از بابل به نینوا و سارد و کرمانشاه به همدان ایجاد کرد که بسیار دارای اهمیت در آن روزگار بوده است . باقی مانده این جاده هنوز مشهود می باشد . Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:10.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif";} آثار ماندگار و تاریخی کرمانشاهان استان تاریخی کرمانشاه همچون دیگر نقاط کشور کهنسال ما آثاری از روزگار مجد و عظمت ایران را در سینه کوه ها و پهن دشت های خود محفوظ کرده است . برخلاف سایر نقاط ایران که به صورت مقطعی مورد سکونت قرار گرفته اند . این استان بدون وقفه در ادوار مختلف تاریخ مورد سکونت قرار گرفته است ، شواهد و مدارک باستان شناختی نشان می دهد این منطقه از اولین زیستگاه های انسان اولیه به شمار می رفته. Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:10.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif";} کوههای کرمانشاهان 1.      کوه جهانی بیستون : واقع در شمال غربی کرمانشاه که به دلیل قرار گرفتن کتیبه جهانی داریوش بزرگ به یکی از مناطق باستانی مشهور جهان تبدیل شده است . آثار باستانی بسیاری از دوره های ماد - هخامنشی - اشکانی - ساسانی و کتیبه فرهاد کوه کن که برای شیرین کنده است نیز در آنجا موجود می باشد   2.      کوه سفید : واقع در شمال کرمانشاهان با ارتفاع 1410 متر  3.      کوه شاهواز مشرق : از دهستانهای روانسر و جوانرود و پاوه گذشته و دماغه غربی آن به رودخانه سیروان منتهی می شود ارتفاع آن در حدود 3370 متر بالاتر از سطح دریا می باشد 4.      کوه تخت  : دنباله کوه شاهو می باشد در همان خط سیر می باشد بلند ترین قله آن 2985 متر ارتفاع دارد 5.      کوه آتشکده یا آتشگاه : رشته کوهی است که از کوه شاهو جدا گشته و از مغرب آبادی شمشیر می گذرد و در جهت شمال غربی امتداد دارد و به رودخانه سیروان منتهی می شود . ارتفاع بلند ترین قله آن در حدود 2462 متر می باشد که به دلیل قرار گرفتن آتشکده های باستانی در آن در روزگارهای پیشین چنین نامی بر روی آن گذاشته شده است 6.       کوه گزن : دنباله کوه آتشکده می باشد و در غرب رودخانه سیروان مرتفع میگردد . ارتفاع آن در حدود 2398 متر می باشد 7.      کوه کمرزرد : ارتفاع 2273 متر 8.      کوه هزارخانی پاین و بالا : ارتفاع 3420 متر 9.      کوه دالاخانی : ارتفاع 3126 متر 10.  کوه بدر : ارتفاع 3265 متر 11.  کوه سیردوله : ارتفاع 2485 متر 12.  کوه پنجه علی : ارتفاع 2883 متر 13.  کوه شنالی سردره : ارتفاع 2757 متر گوه گر : ارتفاع 2420 متر Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:10.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif";} ایل های کهن کرمانشاه          1.         ایل جوانمرد ( 5 طایفه ) ییلاق و قشلاق جوانرود - انجیرک ششمیر - تایچوری          2.         اورامان لهون ییلاق و قشلاق پاوه می باشد          3.         سنقر کلیائی با 5 طایفه          4.         احمدوند با 6 طایفه : میان دربند - کوه بلوچ ییلاق - امامزاده حسن - گچ - نفت شاه قشلاق میکنند          5.         ثلاث با 3 طایفه : دولت آباد - پی نهر - میر آباد یلاق - پاویسی - ازکله - خان آشور قشلاق آنهاست           6.         گوران قلی خان با 5 طایفه - پالان - والاهو بیله هو کهواره ییلاق - قلعه زنجیر - میر عصار - جیگران قشلاق آنهاست          7.         سنجابی با 15 طایفه : دشت سنجابی جلیلوند - هرزه - سیمینوند ییلاق - منکاب کهنه - نفت شهر - قلعه وهاب قشلاق این ایل است          8.         کلهر با 2 طیفه : اسلام آباد تاکواوزکدک ییلاق - نفت شهر تا سومار قصر شیرین قشلاق آنهاست          9.         هلیلان وزردلان با 7 طایفه پشتکوه با 7 طایفه : بلوط سان - ششدار- ایلاچوار - سرآب سالان - مهران - کلازران - چشمه برین - قره شاه - نوروز آباد ییلاق - پشتکوه - صمن پول مرز - بلاله مرز سومار - ابهر بدر - چمن بوئی - بدره مهران - اربند - بیدانه - آباد قشلاق این ایل است Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:10.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif";} سرابهای استان کرمانشاه              1.         سراب نیلوفر : این سراب در 14 کیلومتری شمال غربی شهر کرمانشاه در ابتدای منطقه سنجابی و در دامنه کوه کماجار واقع شده است . این سراب به صورت استخر وسیعی است که مملو از گل های نیلوفر است که غنچه ها و برگ های آن سر از آب برآورده و سطح وسیعی از سراب را می پوشاند . این سراب ظزفیت بهره دهی آب فراوان دارد و برای پرورش ماهی نیز مناسب است . در سال های اخیر جهت رفاه بازدیدکنندگان در اطراف این سراب تأسیسات و پارکی احداث شده است              2.         سراب بیستون : این سراب در 30 کیلومتری شمال شرقی شهر کرمانشاه و در دامنه کوه بیستون واقع شده است . این سراب مزارع بیستون و بلوردی را مشروب می کند               3.         سراب هرسین : در داخل شهر هرسین و در دامنه کوه شیرز سراب بسیار زیبایی وجود دارد که اراضی کشاورزی هرسین را مشروب می کند . سراسر این سراب پوشیده از درختان جنگلی است . عناصر طبیعی چون چشمه ، کوهستان ، فضای سبز و آثار تاریخی ، زیبایی مضاعفی به طبیعت بکر آن داده است              4.         سراب قنبر : این سراب درجنوب شهر کرمانشاه و در دامنه کوه سفید واقع شده که آب مصرفی قسمتی از شهر را تأمین می کند .               5.         سراب دربند صحنه : این سراب در شمال شهر صحنه و در محلی به نام دربند واقع شده است که مزارع صحنه را آبیاری می کند . در کنار این سراب آبشاری زیبا وجود دارد که آب آن با فشار زیاد از شکاف کوهی بیرون می ریزد . این آبشار در فصل بهار از مکان های دیدنی و زیبای صحنه محسوب می شود              6.         سراب خضرزنده : این سراب در 24 کیلومتری شمال غربی شهر کرمانشاه و در مسیر جاده کرمانشاه سنندج قرار دارد .               7.         سراب یاوری : این سراب در مسیر جاده کرمانشاه به روانسر و در نزدیک روستای قزانچی قرار دارد .              8.         سراب سنقر : سراب سنقر در 5 کیلومتری جاده سنقر به کرمانشاه و در مجاور روستای تازه آباد واقع شده است . آب آن از زیر کوه سراب به سرعت و با فشار به صورت فواره بیرون می ریزد . آب این سراب در زمستان ها گرم و در تابستان ها سرد است . این سراب دارای آب گوارایی است که آب آشامیدنی روستاهای اطراف را تأمین می کند و سپس به رودخانه قره‌سو می ریزد                9.         سراب روانسر : این سراب زیبا در داخل شهر روانسر واقع شده است که سرچشمه رودخانه قره‌سو می‌باشد . وجود این سراب و داشتن آثار تاریخی کنار آن همچنین سرسبزی و با طراوت بودن آن موجب شده که این محل یکی از نقاط تفریحی شهر روانسر محسوب شود در استان کرمانشاه حدود 550 سراب و چشمه بزرگ و کوچک وجود دارد که هر ساله به طور متوسط 827 میلیون متر مکعب آبدهی دارند .